Onze dieren: het varken

De varkens, zoals die bij ons op de kinderboerderij te zien zijn, zijn wilde zwijnen die zo’n 8.000 tot 9.000 jaar geleden ‘boerderijdier’ zijn geworden (gedomesticeerd). Waar dit precies gebeurde is nog niet duidelijk, maar het we moeten het zoeken in het Midden-Oosten, Zuidoost Azië en het Verre Oosten (China). Tussen de 5000 en 4000 voor Christus kwam het varken naar Nederland.

Onze dieren: de varkens bij ons kinderboerderij De Kraal

Onze dieren: de varkens bij ons kinderboerderij De Kraal

De varkens die bij ons rondlopen stammen af van één van de dertien soorten wilde zwijnen, de zogenaamde familie de Sus Scrofa. De oorsprong van dit varken moeten we zoeken in Eurazië en Noord-Afrika. Uit dit zwijn zijn weer zeven Europese en zeventien Aziatische ondersoorten voortgekomen. Het Nederlandse wilde zwijn behoort tot de ondersoort Sus Scrofa Scrofa.

Het varken is al duizenden jaren lang een vaste bewoner van de boerderij. Tot voor kort, ook in Nederland, had bijna iedere veehouder, akkerbouwer of boer wel ergens een varken rondlopen. Deze varkens dienden als vleesfabriek voor de familie, maar ze ploegden met hun gegraaf ook de akkers om en zorgden voor bemesting van schrale (zand)-grond. Varkens waren (en zijn) ook niet duur om te houden, want ze eten bijna alles. Alle restjes voer en voedsel zijn een prima maaltje voor het varken en ze eten zelfs vlees als het ze zo uit komt.

In grote delen van de wereld zijn varkens verwilderd geraakt, bijvoorbeeld in Nieuw-Zeeland en eilandjes in de Grote Oceaan. De vroegere Westerse zeevaarders, waaronder onze eigen VOC, hebben deze varkens losgelaten, bij voorkeur op eilanden, zodat er altijd voedsel aanwezig was. De varkens hebben daar grote schade aan de natuur toegebracht en doen dat in vele gevallen nog steeds.

Het varken als hapje en veel meer

Inmiddels leeft het overgrote deel van onze varkens in gigantische varkensstallen. Zo tellen we in Nederland ruim 20 miljoen en in België 6,7 miljoen tamme varkens. Het varken wordt massaal gekweekt voor zijn vlees. In Nederland en België worden varkens voornamelijk in de intensieve varkenshouderij gehouden, maar er zijn ook alternatieven. In dat soort stallen hebben de varkens maar weinig ruimte en kunnen ze niet lekker rondlopen en wroeten in de aarde. Dit kan wel op de biologische varkenshouderij waar het scharrelvlees vandaan komt.

Een varken, heerlijk snuffelend op kinderboerderij De Kraal

Een varken, heerlijk snuffelend op kinderboerderij De Kraal

Als een varken zes maanden oud is en inmiddels ongeveer 100 kg weegt, is het rijp voor de slacht. Varkens die niet geslacht worden, kunnen wel tot 12 à 13 jaar oud worden. Een varken zet zo’n 35 % van zijn voedsel om in vlees. Bijna alle delen van een varken kunnen worden door mensen gegeten en zo niet dan worden ze wel ergens anders voor gebruikt.

Andere producten gemaakt uit een varken

Niet alleen het vlees van het varken wordt gebruikt, er worden wel bijna vierhonderd producten van gemaakt. Varkenshaar wordt bijvoorbeeld gebruikt voor bezems, haarborstels, penselen, scheerkwasten en stoffers. Van de botten wordt lijm gemaakt en de bekende gelatine uit de varkenshuid zit in drop en winegums, maar ook in kwarktaart en tiramisu. In de wapenindustrie dient diezelfde gelatine als geleidingsmiddel voor kogels. Varkensvet zit onder meer in antirimpelcrème en shampoo, informatie die de fabrikanten overigens niet graag prijsgeven. Een lucifer dankt zijn stevigheid aan de lijm uit varkensbotten en porselein uit het as daarvan. Proteïne uit varkenshaar geeft brood zijn zachtheid, en de staart wordt gekookt opgediend in Jamaica.

De vele namen van een varken

Een jong varken wordt een big genoemd, een vrouwtjesvarken een zeug en een mannetjesvarken een beer. Een barg of borg is een gecastreerd mannetjesvarken. Een gelt is een vrouwtjesvarken dat nog niet geworpen heeft. In bepaalde regio’s van Vlaanderen en Nederlands-Limburg (vroeger ook in Nederlands Brabant) spreekt men van kuus. Een keu is regiolect voor een jong varken of big.

De zeug met haar biggetjes

De zeug met haar biggetjes

De biggen

De draagtijd van een zeug is ongeveer 115 dagen, dat is drie maanden, drie weken en drie dagen. Een varken kan wel tot 20 biggen per worp krijgen maar gemiddeld worden er ongeveer 13 levende biggen geboren. Een worp biggen wordt een toom of nest genoemd. Biggen verdelen we in zuigende biggen en gespeende biggen. Zuigende biggen drinken melk bij een zeug, gespeende biggen krijgen uit de fles. Zuigende biggen heten zo totdat zij gespeend worden, het spenen gebeurt tussen de 21 en 28 dagen na de geboorte. Op biologische varkensbedrijven wordt pas na 42 dagen gespeend. Na het spenen spreken we van een gespeend big.

Een zeventienling geboren op kinderboerderij de Kraal

Het varken als huisdier

Varkens worden in deze tijd ook als huisdier gehouden. Het zijn intelligente, nieuwsgierige, relatief schone en sociale dieren en ze zijn goed te trainen. Het bekendste ras dat voornamelijk in kinderboerderijen en binnenshuis wordt gehouden en ook bij ons te bewonderen is, is het kleine hangbuikzwijn of minivarken.

Wat en hoeveel eet een varken?

Een varken heeft slechts 2,5 kilo voer nodig om één kilo te groeien. Het menu van een varken bestaat uit droge producten zoals brokken en meel en of natte producten, en dat noemen we brijvoer.

Eigenlijk lusten varkens bijna alles en in we kennen vele soorten vee- of varkensvoer zoals:

  • granen (bijvoorbeeld haver, gerst, rogge, tarwe, maïs)
  • oliehoudende zaden en vruchten (bijvoorbeeld raapzaad, kokos, palmpitten, sojabonen en zonnebloemzaad)
  • zaden van peulvruchten (bijvoorbeeld erwten, lupine en bonen)
  • knollen en wortels (bijvoorbeeld suikerbieten, tapioca en aardappelen)

Voor vochtrijke diervoeders, het brijvoer, worden resten gebruikt uit de agrarische en voedingsmiddelenindustrie. Bijvoorbeeld de resten voorgebakken frites, bietenpulp, biergist, aardappelstoomschillen en wei (afkomstig van de kaasproductie).

Bijzonderheden, rare feiten, rariteiten en trivia over het varken

  • In Eersel bevindt zich een aan het varken gewijd museum, het varkensmuseum.
  • Varkens worden gebruikt voor het opsporen van truffels en drugs.
  • Big Bill van boer Elias Buford Butler uit Jackson, Tennessee uit de Verenigde Staten is het ons zwaarst bekende varken met, schrik niet, 1.157 kilo
  • Het oudste varken hier op aarde is Priscilla. Ze is geboren op 27 april 1992 in Californië in de Verenigde Staten. Priscilla is inmiddels ruim 21 jaar oud.

Vragen over het varken

Hoe heet een mannetjesvarken, een vrouwtjesvarken en een klein varkentje?
– Een mannetjesvarken heet een beer, het vrouwtje noemen we een zeug en en kleine varkentje heet een big.

Hoe kilo woog het zwaarste varken ooit?
– Big Bill van boer Elias Buford Butler uit Jackson, Tennessee uit de Verenigde Staten is het ons zwaarst bekende varken met 1.157 kilo.

Big Bill het zwaarste varken ter wereld

Big Bill het zwaarste varken ter wereld

Noem zo veel mogelijk spreekwoorden, gezegden en uitdrukkingen waar het woord konijn in voorkomt.
– Kijk HIER>>> voor de uitdrukkingen, woorden en gezegden waar het woord konijn in voorkomt.

Bronnen:
Wikipedia
Levende Have