Onze dieren: de koe

In Nederland leven ruim 1,6 miljoen koeien en deze koeien leveren dagelijks vele liters melk, die wij gebruiken om allerlei zuivelproducten van te maken. De voorloper van onze melkkoe is de oeros en het in het Latijn: Bos primigenius. Deze oeros was een enorm indrukwekkend dier van wel twee meter hoog en met lange, naar voren uitstekende hoorns. Op de wand van één van de grotten bij Lascaux in Frankrijk is een oeros afgebeeld. Het is een schildering van wel drie meter lengte.

Een afbeelding van de oeros in één van de grotten van Lascaux in Frankrijk

Een afbeelding van de oeros in één van de grotten van Lascaux in Frankrijk

Dit wilde dier is geleidelijk door de mens gedomesticeerd (tot huisdier gemaakt), waarna de tamme runderen voor hun melk en vlees werden gehouden. De veehouderij ontstond omstreeks 7000 voor Christus in het Nabije Oosten. De eerste koeien zijn rond 5000 voor Christus in Nederland gesignaleerd.

Koeien leven in kuddes en krijgen een kalfje als ze ongeveer twee jaar oud zijn. Een koe is een vrouwtjes rund en een mannetjes rund noemen we een stier. Een echte koe kan wel een leeftijd van twintig jaar bereiken. Tegenwoordig wordt de gemiddelde melkkoe niet ouder dan vijf à zes jaar. Als de melkproductie minder wordt of de koeien niet goed vruchtbaar meer zijn, worden ze meestal afgevoerd naar het slachthuis.

Koeien in het weiland

Koeien in het weiland

De koe is een echte melkfabriek

Om melk te blijven geven moet onze melkkoe ieder jaar een kalfje krijgen. Als er dan een kalfje wordt geboren gaat de mamma koe melk aanmaken om het kalfje te voeden. Het kalfje mag dan twee dagen bij de moeder drinken daarna wordt het kalfje weggehaald. Het kalfje kunstmelk te drinken en mamma koe maakt dan wel nog steeds melk aan voor het kalfje. De boer kan de koe nu gaan melken. Na zo’n 300 dagen melken, krijgt de koe 2 maanden rust om weer een nieuw kalfje te krijgen en begint alles weer overnieuw.

Vandaag lukt het een koe om wel 7800 liter melk te geven, terwijl de echte toppers nu zelfs 12.000 liter per jaar geven. Een melkkoe geeft tussen de 7 en 40 liter melk per dag en dat is gemiddeld zo’n 25 liter melk per dag. Een koe wordt gemiddeld 300 dagen per jaar gemolken. De Nederlandse melkkoeien van ruim 100 jaar gelden gaven nog zo’n 2500 liter melk per jaar, dat liep al op in de vijftiger jaren van de vorige eeuw tot bijna 4000 liter. De verhoging van de melkproductie is tot stand gekomen door forkprogramma’s en door het bijvoeren van krachtvoer.

Wat eet en drinkt een melkkoe?

Een beetje koe werkt per dag zo’n 60 tot 80 kilo gras per weg. Dit spoelt ze weg met zo’n daarbij 60-100 liter water. Koeien zijn echte herkauwers. Het gras wordt door de koe eerst doorgeslikt en daarna begint pas het kauwen. Koeien zijn herkauwers omdat ze in de vrije natuur bang zijn om aangevallen te worden door roofdieren. Het is dan voor koeien belangrijk om zo snel mogelijk hun pens vol te eten met gras. Daarna kunnen ze een veilige plaats opzoeken en hun eten rustig herkauwen.

De vier magen van een koe

Een koe heeft wel vier magen. De eerste maag is een de opslagplaats en heet de pens, van de uitdrukking: ”Wat heb jij een dikke pens!”. Als de koe er weer eens rustig bij gaat liggen komt het eten in de tweede maag terecht. Deze maag leeft onder de naam de netmaag en van hieruit boert de koe steeds balletjes gras op. De koe herkauwt deze balletjes.

De magen van een koe

De magen van een koe. De letters betekenen: m. slokdarm, v. pens, n. netmaag, b. boekmaag, l. lebmaag, i. twaalfvingerige darm

Na een lange tijd herkauwen komt dit gras in de derde maag van de koe: de boekmaag. Deze maag heet niet voor niet zo omdat er in de allemaal vouwen in zitten die op bladzijden lijken. In de boekmaag wordt het vocht uit het voedsel gehaald. Dan komt het voedsel in de vierde en laatste maag van de koe: de lebmaag. Deze maag lijkt op onze maag, maar de mens heeft één maag.

Het melken van een koe

Nadat voldoende voedsel is verteerd en het water door de koe is opgenomen zitten stroomt de uier (de borst) van de koe vol met melk en dan wordt het tijd om de koe te melken. Melken is het nabootsen van een kalf dat aan de spenen van de uier van de koe zuigt zodat er melk uitkomt.

Koeien melken met de hand

Koeien melken met de hand

Vroeger melkt de boer met de hand. Hij kneep in de speen van een koe en spoot het straaltje melk in de emmer. Als de emmer vol was gooide hij de melk in de melkbus. Dit was echt enorm veel werk en zo rond 1950 ging men meer een meer een automatische melkmachine gebruiken. Met een melkmachine kun je die zuigbeweging heel goed nadoen.

Een melkstel, doet de zuigbweging van een kalfje na

Een melkstel, doet de zuigbweging van een kalfje na

Het melkstel is het apparaat waarmee de koe wordt gemolken. Het bestaat uit een soort ‘klauw’ met vier rubberen zuignappen, die voor het melken aan de spenen worden onder gehangen. De vier rubberen zuignappen, bekers genoemd, worden door middel van lucht (vacuüm) ritmisch aangezogen en losgelaten, waardoor er een soort knijpbeweging plaatsvindt in de beker zelf. De melk die uit de speen komt wordt door middel van lucht verplaatst en opgevangen. Het vacuüm zorgt er ook voor dat het melkstel blijft hangen aan de spenen. Tegenwoordig kennen we volautomatische melkmachines waar geen mens meer aan te pas komt. De koe gaat een kamertje in vol met elektronica en computers. Het melkstel vindt zelf de uiers en weet wanneer de koe uitgemolken is.

De melkrobot

De melkrobot

Vroeger werd de melk opgeslagen in melkbussen. Deze melkbussen werden twee keer per dag opgehaald door de melkrijder. In het oosten van Nederland kwam de melkrijder alleen ‘s ochtends de bussen ophalen, en bracht ze ‘s middag weer leeg en schoon terug. Op zondag werd in sommige dorpen ook niet opgehaald. Nu komt de melk terecht in grote gekoelde tanks en wordt de melk opgehaald door zgn. melkvrachtwagens.

Een ouderwetse melkbus

Een ouderwetse melkbus

Is melk gezond?

Bron: Is het gezond.nl

Melk is gezond…

Melk is een emulsie van vetdruppels in water. Het bestaat dus grotendeels uit water, maar bevat ook veel eiwitten, koolhydraten en vet. De eiwitten zijn erg belangrijk in een gezond voedingspatroon en melk kan in de behoefte aan eiwit goed voorzien. De eiwitten zijn ook voor kinderen erg belangrijk. Ze zorgen voor een goede groei van het lichaam. In melk zitten veel vitaminen en mineralen, waaronder vitamine A, B1, B6, B12, D, fosfor, magnesium, zink en calcium. Dit laatste is, in combinatie met de vitamine D, goed voor het sterk houden van uw botten.

Joris Driepinter maakte in de vorige eeuw reclame om drie glazen melk per dag te drinken

Joris Driepinter maakte in de vorige eeuw reclame om drie glazen melk per dag te drinken

Melk is ongezond…

Steeds meer onderzoek wijst uit dat melk helemaal niet zo erg gezond is. Zo zou de hoeveelheid calcium in de melk een verhoogde kans op aderverkalking geven. Een beetje calcium heeft het lichaam nodig, maar deze hoeveelheid krijgen de meeste mensen volgens wetenschappers ook al binnen zonder melk te drinken. Het feit dat melk zorgt voor sterke botten blijkt ook twijfelachtig. De vitamine D en calcium zorgen inderdaad voor bot-opbouw, maar deze botten zouden brozer zijn door de verhoogde snelheid van de botopbouw. Hierdoor wordt de kans op botbreuken juist groter.

Melk zou ook de kans op diabetes type 1 verhogen. Dit kan gebeuren door een ontsteking aan de alvleesklier, veroorzaakt door eiwitten in de melk. B Ook blijkt de kans op de ziekte van Crohn, eierstokkanker en allergieën groter te worden bij het regelmatig drinken van melk.

Voorbeelden van melkproducten

  • Volle melk, halfvolle melk, magere melk, karnemelk, chocolademelk en koffiemelk
  • Zuiveldranken en yoghurtdrankjes
  • Frisdranken op weibasis zoals taksi en Rivella
  • Kaas, smeerkaas, smeltkaas, hüttenkäse en cottage cheese
  • Pap, pudding, vla, yoghurt en biogarde
  • Crème fraiche, zure room, roomboter, slagroom en koffieroom
  • Yoghurtijs en roomijs

Bijzonderheden, rare feiten, rariteiten en trivia over de koe

  • Koeien hebben maar 20 minuten slaap per dag nodig.
  • Koeien geven alleen maar melk nadat ze een kalfje hebben gekregen.
  • Een koe heeft geen boventanden.
  • In India is de koe een heilig dier en mag overal rondlopen, zonder dat iemand haar iets doet.
De heilige koe loopt vrolijk rond op een markt ergens in India

De heilige koe loopt vrolijk rond op een markt ergens in India

  • Een koe heet pas echt een koe als ze twee keer een kalf heeft gekregen.
  • De veeteelt was zo belangrijk voor de provincie Friesland, dat in Leeuwarden een standbeeld voor de koe werd neergezet: “Us Mem” wat onze moeder betekend.
Us Mem, de 'heilige koe' van de Friezen

Us Mem, de ‘heilige koe’ van de Friezen

Vragen over de koe

Geven koeien altijd melk?
– Nee, koeien geven niet altijd melk, ze geven zo’n 300 dagen per jaar melk en daarna moeten ze weer zwanger worden en een kalfje krijgen zodat de melkproductie weer op gang komt.

Hoeveel magen heeft een koe?
– En koe heeft vier magen, de pens, de netmaag, de boekmaag de lebmaag.

Noem zo veel mogelijk spreekwoorden, gezegden en uitdrukkingen waar het woord koe in voorkomt.
– Kijk HIER>>> voor de uitdrukkingen, woorden en gezegden waar het woord koe in voorkomt.